Agents-provocateurs: 20 onder 35

Voor de bundel Agents-provocateurs: 20 onder 35, die bij Prometheus verschijnt, selecteerden Hassan Bahara en Thomas Blondeau naar Amerikaans voorbeeld de twintig meest talentvolle auteurs onder de 35 jaar, en vroegen ieder van hen een verhaal te schrijven. Een staalkaart van een nieuwe generatie schrijvers. Maar wie beschikt er over een echt eigen stem? Jamal Ouariachi in ieder geval, met een verhaal waarin een reële en een surreële wereld elkaar afwisselen, ook in stijl. Maartje Wortel en Thijs de Boer schrijven juist in een knappe, naturelle stijl waarmee ze de verhoudingen tussen hun karakters met het juiste evenwicht tussen ernst en lichtheid schetsen. Bij Wortel zijn de karakters figuranten waarmee ze haar verhaal van reliëf voorziet; Thijs de Boer neemt meer tijd om ze uit te tekenen en ze in hun omgeving te plaatsen. Grote talenten, die met schijnaar gemak een boeiend en kloppend verhaal componeren. Maar het meest in het oog springend zijn wat mij betreft twee non-fictiebijdragen: die van Arjen van Veelen (lees ook zijn bundel Over rusteloosheid) – over zinsbegoocheling – en Joost de Vries – over naamgenoten van Hitler in Zuid-Amerika. Beide bedrijven een vorm van essayistiek die direct aanspreekt, steeds verrast door een nieuwe kijk, maar toch gedegen en doordacht is. De essayvorm waarin ze de lezer meenemen leest zo natuurlijk dat de inventiviteit ervan haast niet opvalt. De toekomst is aan de literaire non-fictie, zo lijkt het.

Tellen en wegen

‘When a clock is seen from the side (in profile) it no longer tells the time.’ Die regel van Marcel Duchamp ging vooraf aan K. Schippers’ tweede bundel Een klok en profil uit 1965. Het is een helder motto: de manier waarop je naar iets kijkt, bepaalt de betekenis ervan. Of het nu een klok is, een ruimte, een mens, een gedachte of – uiteindelijk – de werkelijkheid. De poëzie van K. Schippers is voor alles poëzie tegen het gedachteloos kijken, tegen het kijken zonder registreren. En die gedachte spreekt 46 jaar na dato onveranderd uit zijn nieuwe bundel Tellen en wegen.

Lees mijn recensie van Tellen en wegen op de website van Athenaeum Boekhandel.

Nineve

Rick de Gier van de Utrechtse band Ponoka schreef een roman (autofictie) over zijn jeugd in een strenggelovig gezin en zijn tienerjaren in een evangelische gemeente. Een boek van een uitgeverij met christelijk signatuur (Brandaan) dat wordt opgepikt door seculiere media, dat is al genoeg om nieuwsgierig van te worden. En inderdaad, Nineve mag dan misschien geen hemelbestormende roman zijn, het is groot in het feit dat het niet meer wil zijn dan het is; het eerlijke verhaal van een jongen die worstelt met zijn geloof, zijn omgeving en zijn liefde voor film en muziek. Het spreekt geen enkel oordeel uit, is opvallend soepel en aantrekkelijk geschreven en ingekaderd in een prachtige begin- en eindscene, die de roman boven zichzelf uittillen. Goed dat dit er is.

Room

Een verhaal vertellen vanuit het perspectief van een kind, het lukt niet zo veel schrijvers. Vaak schemert er vroeg of laat toch een volwassen vertelstem doorheen, die de wereld net iets meer doorgrondt dan een kind zou kunnen. Zoniet in Room, dat wordt verteld door Jack, die samen met zijn moeder woont in een klein tuinhuisje in de achtertuin van Uncle Nick. Jack is in Room geboren en nooit buiten geweest. Des te meer te prijzen is het dat Donoghue de vertelstem van Jack zo onbevangen en overtuigend laat klinken. Het is een knappe constructie die ze daarvoor kiest: enerzijds door de aanwezigheid van de moeder, een volwassen stem met hetzelfde kennisniveau als de lezer, die voortdurend met Jack in contact staat. Zij zorgt voor een dubbelperspectief die de roman, hoewel die zich voor een groot deel afspeelt met slechts twee mensen in een kamer, razend spannend maakt. Anderzijds speelt Jack voortdurend taalspelletjes met zijn moeder, verzint rijmpjes en verhaaltjes, brengt de dingen in de kamer tot leven door ze namen te geven, en vergroot zo de wereld in zijn hoofd. Donoghue voert die denkwijze consequent door, ook als de wereld van Jack en zijn moeder ineens ingrijpend verandert. Jacks stem blijft zijn stem, zijn gedachten blijven zijn gedachten, en niet een keer loopt zijn kinderlijke redenering spaak. Taal is het enige dat Jack heeft om zich zijn nieuwe wereld eigen te maken, en heel langzaam krijgt hij vat op zijn nieuwe werkelijkheid – door er nieuwe woorden voor te verzinnen.

Ik was Amerika

De nazi-soldaten die in 1943 werden verscheept naar de VS om er tewerk te worden gesteld als landarbeider, belandden van de hel in de hemel. Er waren schone bedden, er was genoeg te eten, een theater, een bibliotheek. De oorlog was er bovendien ver weg en leek alleen op gefilmde beelden te bestaan. Hier werkten de krijgsgevangen vredig naast onschuldige zwarte arbeiders in de katoenvelden.
In dit tussengebied van schuld en onschuld, vrijheid en onvrijheid situeert Gustaaf Peek het zwaartepunt van zijn roman Ik was Amerika. Op deze plek in het zuiden van de VS ontstaat een vriendschap tussen Harris, een neger die als rijder op het land werkt en Dirk, een Nederlandse soldaat die vocht in dienst van de Duitsers, en er te werk is gesteld als katoenplukker.

Lees mijn recensie van Ik was Amerika op Recensieweb.

Terrein

De bundel Terrein, de vierde bundel van dichter Erik Lindner na Tramontane (1996), Tong en trede (2000) en Tafel (2004) opent met een reis: ‘Het noorden. Meer tussen witte rotsen. De landingsbaan. Vliegeniers. Loketten in de aankomsthal. […]’ Daarmee is de toon gezet, want de lezer wordt meegenomen mee op een taalreis in beelden waarvan de dichter-verteller onverbiddelijk het perspectief bepaalt.

Lees mijn recensie van Terrein van Erik Lindner op de website van Athenaeum Boekhandel.

Twitter
  • Iedereen is dichter vandaag
  • Een bescheiden roman van 395 pagina's: Jeffrey Eugenides' Huwelijk. Ingetogen indrukwekkend
  • Hella Haasse overleden. Niemand schreef zulk mooi rustig Nederlands
  • Had ik al getwitterd over Superduif? Grootse kleine roman vind ik, kwetsbaar maar weergaloos raak #super
  • Mooie werkdag: Michel Rostains De zoon gecorrigeerd, winnaar Prix Goncourt du Premier Roman 2011
Ik lees nu:
ISBN: 9780099272779